Gent,

Beste Heidi,

Hier is alles in orde! Ik denk dat Emma de crèche geweldig vond. Mij was ze in ieder geval direct vergeten. Ze loopt zo graag mee met grote broer. Nu maar hopen dat ze niet even vaak ziek wordt; ook al wordt ze daar zogezegd sterker van.

Goed voor jou dat je eindelijk kon vertrekken. Ik begon er al voor te vrezen dat het er niet meer van zou komen. Er bleef toch maar altijd iets tussenkomen! Zoals beloofd wil ik je pennenvriend voor onderweg zijn. Ik hoop dat je overal waar je komt even gemakkelijk toegang tot het internet vindt. Dat zien we dan wel. Ik hou onze blog in de gaten, maar ik hou het digitaal. Brieven in plastiekmapjes bewaren zal er niet bij zijn. Je zal het met me eens zijn dat dat niet meer van deze tijd is. Fijn dat je vertrokken bent, ik hoop dat je reis je brengt waar je wil komen!

De vraag naar de betekenis of de zin van ‘zijn’ lijkt me inderdaad niet in één-twee-drie op te lossen. Eigenlijk heb ik daar nog nooit echt bij stil gestaan. Maar misschien moet je me toch beter proberen uitleggen wat ik me bij ‘Dasein’ moet voorstellen. Het ‘sein’ in ‘Dasein’ zal zich wel als ‘zijn’ laten vertalen in het Nederlands. Wat is dan precies ‘da’? (Nu heb ik ook weer ‘is’ gebruikt …)

De wereld wordt ontdekt in de dagdagelijkse activiteiten van het in-de-wereld-zijn. Wie ontdekt dan wat? Begrijp ik het goed dat doordat je in de wereld bent, dat je het ‘zijn’ ontdekt, dat je ‘er bent’? Is het dan zo dat je ontdekt wie je bent door te zijn? Wacht, nee, je schrijft: “In de activiteit wordt duidelijk hoe het zijn is.” Dus je moet niet enkel (aanwezig) zijn maar handelen om te ontdekken wie je bent.

Dat de betekenis van dat zijn in de wereld zit, lijkt me het omgekeerde van wat erboven staat. Je bekijkt het dan van de andere kant. Door te beseffen dat je in de wereld bent, begrijp je het waarom. Bedoel je dat?

Aan mijn vragen kan je wellicht afleiden of ik me iets kan voorstellen bij wat je schrijft. Ook al moet ik je brief een paar keer lezen, het boeit me wel. Ondertussen hult de wereld zich hier in duisternis: ik ga slapen. (Ik vind die woordkeuze van Heidegger op het eerste zicht wel fantastisch!)

Ondertussen ben je wel al in Dasein aangekomen. Hoe is het daar? Hopelijk is het geen overdosis aan Eau de Dasein. Vroeger kreeg mijn moeder elk jaar voor haar Nieuwjaar een flesje 4711 van haar schoonmoeder. Toen waren er nog zekerheden: bobonne was er van overtuigd dat ze iets kostbaars cadeau gaf; mijn moeder kwaad want die flesjes geraakten niet op en bovendien vond ze dat dat stonk; wij maar gniffelen…

Wat het Duits spreken betreft, Heidi, durf spreken! Ik merk ook bij veel van mijn cursisten dat ze het moeilijk hebben om die drempel over te geraken; het zal iets menselijks zijn zeker?

Tschüss!

Siebe

Onderweg naar Dasein,

Beste Siebe,

Hoe gaat het met je? En met de kinderen? Hoe was de eerste dag naar de crèche voor de jongste? Ik denk wel dat Lars goed voor z’n kleine zus heeft gezorgd?

Ondertussen ben ik onderweg; vertrokken zoals dat heet. Want je moet vertrekken om te kunnen aankomen en beginnen om te kunnen eindigen. Dat schreef mijn grootmoeder. Na het overlijden van mijn tante vonden we een pakketje brieven terug. Brieven die wat verstrooiing brachten in het kotleven van die tante. Brieven die netjes in plastiek overtrekjes in een ringmap bewaard werden. Brieven over het alledaagse van het leven. In 1962 wachtte mijn grootmoeder op de schilders die vooral uitblonken in niet opdagen. “Ze moeten beginnen voor ze kunnen eindigen”. Ik ben dus vertrokken en dat moet zo om te kunnen aankomen; dat is toch het plan.

Schrijven over het alledaagse doet me denken aan wat ik net bij Dreyfus las. Zijn boek Being-in-the-World was voor mij een inleiding op Sein und Zeit van Heidegger. Daarin las ik: “the world is discovered in the everyday activity of Daseining” (Dreyfus, p. 59). De wereld kan je ontdekken in de dagdagelijkse activiteiten van Dasein.

Misschien moet ik eerst proberen uitleggen wat Dasein ‘is’. Al is dat natuurlijk de hele kwestie voor Heidegger. In Sein und Zeit onderzoekt hij wat ‘zijn’ is. De vraag wat ‘is’ Dasein kunnen beantwoorden, is een probleem op zich. Het begrip ‘zijn’ zou vanzelfsprekend zijn want elke zin bevat eigenlijk ‘is’. Die veronderstelde vanzelfsprekendheid vormt het probleem voor Heidegger: “Daß wir je schon in einem Seinsverständnis leben und der Sinn von Sein zugleich in Dunkel gehüllt is, beweist die grundsätzliche Notwendigkeit, die Frage nach dem Sinn von »Sein« zu wiederholen.” (Heidegger, Sein und Zeit, p. 4). Heidegger stelt dat we altijd al in een zijnsverstaan leven terwijl de zin van zijn tegelijk in duisternis gehuld is. We stellen ons geen vragen over de zin of de betekenis van zijn omdat we al een zekere manier hebben om de wereld te begrijpen. Die manier van kijken naar de wereld is voor ons vanzelfsprekend. Dat bewijst volgens Heidegger de principiële noodzaak de vraag naar ‘de zin van het zijn’ te herhalen. Zomaar uitleggen wat Dasein ‘is’, ‘is’ dus moeilijk.

Heidegger omschrijft Dasein als in-de-wereld-zijn. “Dasein aber besagt: In-der-Welt-sein” (Heidegger, Sein und Zeit, p. 165). Op die manier krijg je het volgende: de wereld wordt ontdekt in de dagdagelijkse activiteiten van het in-de-wereld-zijn. In de activiteit wordt dus duidelijk hoe het zijn is. De betekenis van dat zijn zit in de wereld.

Ik vraag me af of je begrijpt wat ik hier bedoel. Ik vraag me ook af of ik het zelf wel goed begrepen heb. De woorden volgen zo vlot op elkaar. De zinnen zien er vrij eenvoudig uit. Maar wat denk jij, Siebe? Kan jij je iets voorstellen bij wat ik schreef?

De reis gaat naar het eiland Dasein, in de Zee der Interpreten. De mensen spreken er Duits en ik probeer me daar mentaal op voor te bereiden. Duits spreken is voor mij nog altijd iets anders dan Duits lezen… Het vliegtuig heeft nog een goede dertien uur vliegen voor de boeg. Ik ga nog wat slapen.

Slaapwel.

Heidi