Filosofia,

Hoi Siebe,

Bespeurde ik in je brief enige spijt over het onderschatten van het leren van betekenissen van Latijnse woordjes? Tja, het is toch zo moeilijk als kind te investeren in een mogelijks voordeel voor later. Een later dat een eeuwigheid ver weg lijkt… en anderzijds vraag ik me af of de manier waarop we woordjes moesten leren wel de meest motiverende was. Misschien hadden die leraren het wel wat aangenamer kunnen maken, toch?

Van aangenaam geschreven: de zee moet volgens mij ook wel niet onderdoen voor bergen en valleien, hoor. Ieder landschap heeft wel zijn charmes. Zo was de wandeling van Woorden naar Filosofia vooral erg afwisselend. Vooral de grote stukken bos deden me veel deugd omdat het hier ‘eerder’ warm is.

Mysterieus of liever “geheimnisvoll” is een woord dat Heidegger ook wel eens gebruikt als het over taal gaat (kaart Filosofia [30]). Taal is geheimzinnig omdat het zo moeilijk te grijpen is. In Brief über den »Humanismus« heeft Heidegger het over de relatie tussen taal, denken en zijn. En als je ‘zijn’ leest dan denk je wellicht aan wat ik je vroeger al schreef over de moeilijkheid om te zeggen wat ‘zijn’ is (blog 23 april 2012).

Heidegger omschrijft en zoekt vergelijkingen om duidelijk te maken wat hij bedoelt: “Die Sprache ist so die Sprache des Seins, wie die Wolken die Wolken des Himmels sind.” (kaart Filosofia [21]) Taal is dus “de taal van het zijn” zoals wolken “de wolken van de hemel zijn”. Taal maakt deel uit van het zijn, het is ermee vergroeid en verweven. Onder bepaalde omstandigheden wordt het zijn zichtbaar, misschien is het dan wel een wolk geworden? Taal doet het zijn verschijnen en verdwijnen. “Sprache ist lichtend-verbergende Ankunft des Seins selbst.” (kaart Filosofia [29]).

Om de relatie tussen zijn en taal aan te duiden, noemt Heidegger taal 'het huis van het zijn' (kaart Filosofia [24]). Het zijn woont namelijk in de taal en het heeft er zijn roots. Dit is opnieuw een metafoor die de verstrengelde relatie tussen taal en zijn moet duidelijk maken. Denkers en dichters zijn de huisbewaarders (kaart Filosofia [24]). Zij bewaken het huis, maar houden het ook in goede staat door te creëren, te denken en te dichten. Zijn, denken en taal liggen heel dicht bij elkaar, stelt Heidegger: ze vallen net niet samen. Taal geeft ook vorm aan het denken en trekt sporen voor het denken. Taal brengt er op de een of andere manier structuur in aan. Heidegger waarschuwt er ons wel voor om niet steeds in dezelfde sporen te denken. Dan verwordt denken tot een techniek en verliest het zijn betekenis (kaart Filosofia [16]).

Nog één citaat om het af te leren: “Das Sein kommt, sich lichtend, zur Sprache. Es ist stets unterwegs zu ihr.” (kaart Filosofia [32]). Het zijn verdwijnt en verschijnt, maar is altijd onderweg naar taal (en liefst niet alleen over platgetreden paden).

Ik ga ook een stapje verder, Siebe. Straks neem ik de nachttrein naar Zeggen. Nog een beetje lezen en hopelijk toch wat slapen ook.

Doei!

Heidi

Gent,

Dag Heidi,

Ondertussen zijn we een weekje in Oostduinkerke geweest. De tante van Ilse heeft er een appartement en we mochten er een weekje logeren. Het was erg fijn en vooral in het begin van de week was het mooi weer! Heerlijk uitgerust zijn we ondertussen terug thuis. We hebben geen valleien of bergen gezien (of het moeten duinen geweest zijn), wel de zee… maar die vind ik minstens even mooi.

Het is blijkbaar nogal mysterieus die relatie tussen woorden en dingen; want je vindt inderdaad geen rechtstreekse link tussen woordklanken en dingen. Wel roepen woorden betekenissen op. Daardoor kunnen nieuwe woorden ontstaan (blog 18 mei 2012) en kunnen woorden evolueren zoals van stylus naar stylo en weer naar stylus. Stylo zou van het Latijnse stylus komen, maar het schrijfstokje dat je soms bij een smartphone krijgt, noemen ze nu weer een stylus. Met die stylus kan je preciezer aanduiden wat je precies wil op het kleine scherm. In zekere zin ga je daarmee terug naar een meer oorspronkelijke betekenis, maar toch is het woord nieuw want het roept nieuwe betekenissen op, toch? Het zijn nieuwe betekenissen die gelinkt zijn aan nieuwe technologieën.

Eigenlijk is het wel zo dat je een ding beter kan kennen als je meer betekenissen kent, als het woord dat bij het ding hoort bij jou meer betekenissen naar boven haalt. Ik herinner me nog dat we Latijnse woordjes moesten studeren. Veel woorden hadden verschillende en vooral uit elkaar liggende betekenissen. Vaak zei de leerkracht dat we sommige betekenissen niet moesten kennen omdat die eerder zeldzaam voorkwamen. De sport bestond er natuurlijk in de leraar te overtuigen dat we zo weinig mogelijk betekenissen moesten kennen ;-).

Ik hoop dat Heidegger je toch nog verder op weg helpt. Ik heb het gevoel dat hij wel nog meer uit de doeken te doen heeft.

De kinderen zijn een weekje bij oma. Ilse en ik gaan nog wat klussen in huis: die tweede kinderkamer moet nu echt eens in orde komen!

Veel plezier daar aan de andere kant van de wereld. Hopelijk heb je een deugddoende tocht achter de rug en heb je ook onderweg veel kunnen mijmeren!

Veel groetjes,

Siebe